Türkiye’de Lise ve Üniversite Mezunu Kadınların İşgücüne Katılım Kararlarının İncelenmesi

Yrd. Doç. Dr. Gökçe UYSAL KOLAŞİN (Proje yürütücüsü), Yrd. Doç. Dr. Zeynep Hande PAKER UNCU

Yasemin CANSUZ ve Melike KÖKKIZIL

Bu araştırmada Türkiye’de lise ve üniversite mezunu kadınların işgücüne katılım kararları disiplinler arası bir yaklaşımla incelenmektedir. Bu doğrultuda 70 kadınla derinlemesine görüşmeler, İstanbul, Urfa, Erzurum, Zonguldak ve Antalya’da odak grup çalışmaları yapılmış, Türkiye çapında temsil gücü olan 3600 kişilik bir anket çalışması yürütülmüştür. Elde edilen veriler doğrultusunda eğitim düzeyi yüksek kadınların işgücüne katılımını belirleyen etkenler ortaya konmuştur. Bu etkenlerin başında özellikle 0-3 yaş grubunda kaliteli çocuk bakım hizmetlerinin eksikliği gelmektedir. Diğer taraftan toplumsal cinsiyet rolleriyle kadına biçilen annelik rollerinin diğer tüm etkenleri kapsayan bir şemsiye etken olduğu görülmektedir. Bu rollerin ev işleri ve çocuk bakımını kadının birincil sorumluluğu olarak tanımlaması işgücü piyasasına girdiği takdirde kadının kuvvetli bir iç çatışma yaşaması ve dolayısıyla çift vardiya üstlenmesine sebep olmaktadır. Düşük eğitimli kadınlara kıyasla yüksek eğitimli kadınların karşı karşıya oldukları işgücü piyasası koşulları çok daha olumlu olmasına rağmen, bu ikilem içerisinde yüksek eğitimli kadınların dahi işgücü piyasasından uzaklaştığı görülmektedir. Nitekim iş koşulları lise ve üniversite mezunu kadınların katılım kararlarında istatistikî olarak anlamlı bir rol oynamamaktadır. Diğer taraftan iç çatışma, hanede iş bölümü, çalışmanın değeri ve esnek çalışma tercihleri olarak tanımlanan etkenlerin eğitimli kadınların işgücüne katılımı üzerinde göz ardı edilemez etkileri bulunmaktadır. Toplumsal cinsiyet rollerinin kadınlar üzerindeki etkileri, çalışanların haklarını koruyacak düzenlenmiş esnek çalışma biçimlerini kadınların işgücüne katılımlarını kısa vadede artırmak açısından önemli bir politika ekseni olarak ortaya koymaktadır. Araştırmanın bulguları doğrultusunda yine kısa vadede çocuk bakım hizmetlerinin yaygınlaştırılması ve güvenceli esnek çalışmanın yaygınlaştırılması önemlidir. Ancak uzun vadede toplumsal cinsiyet eşitliğine yönelik dönüştürücü politikalar benimsenmediği sürece Türkiye’de kadın işgücüne katılım oranlarının ciddi boyutta değişmesi beklenmemelidir.

Rapor: turkiyede-lise-ve-universite-mezunu-kadinlarin-isgucune-katilim-kararlarinin-incelenmesi

TOPLUMSAL DEĞERLER KADINLARIN İŞGÜCÜNE KATILMALARINA ENGEL

Seyfettin Gürsel, Gökçe Uysal ve Ayşenur Acar

Gerek gelişmiş gerek gelişmekte olan ülkelerde kadın işgücüne katılım ve istihdam oranlarının artırılması toplumsal cinsiyet bazlı politikaların ana eksenlerinden birini oluşturmaktadır. Türkiye’de kadınların işgücüne katılımı ne yazık ki yüzde 27,8 seviyesindedir. Bu oran sadece gelişmiş ülkelere kıyasla değil, Güney Avrupa’nın  daha az gelişmiş ülkelerine kıyasla da bir hayli düşüktür. İşgücüne katılımın düşük olmasının ana sebeplerinden biri kadınların eğitim seviyesinin düşüklüğüdür. Ancak hesaplamalar işgücüne katılım farklarının büyük kısmının eğitim dışındaki faktörlerden kaynaklandığını göstermektedir. Cumhuriyet’in 100. yılı olan 2023’de ülkemizde kadın katılım oranının hiç olmazsa yüzde 40’a yaklaşabilmesi için hem eğitim seviyelerinin artırılması, hem her eğitim düzeyinde kadınları çalışmaya teşvik edecek kurumsal politikaların tasarlanması ve uygulanması, hem de çalışan kadına yönelik kültürel önyargılarla mücadele edilmesi gerekmektedir.

pdf. ArastirmaNotu115

doc. ArastirmaNotu115

TÜRKİYE’DE KADINLAR ÇALIŞMA YAŞAMINA UZAK

betam

Türkiye’de kadınların işgücüne katılım oranı TÜİK’in yayınladığı rakamlara göre 2009 yılı itibariyle yüzde 26 seviyesindedir. Bu oran Avrupa Birliği’ne üyelik hedefleyen Türkiye için kabul edilemez ölçüde düşüktür. Avrupa Birliği’nde (AB-27) kadın işgücüne katılım oranı ortalaması 2008 itibariyle yüzde 63,9’dur. Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) 2007-2013 yıllarını kapsayan 9. Kalkınma Planı’nda da Türkiye’nin kadın işgücüne katılımı ve istihdamı konusunda ilerleme kaydedemediğinin altını çizmekte ve 2013 yılındaki kadın katılım oranını yüzde 29,6 olarak öngörmektedir.

Ülkeler arası araştırmalar uzun dönem potansiyel büyüme ile kadınların işgücüne-istihdama katılım oranı arasında pozitif ve güçlü bir ilişkinin varlığını ortaya koymaktadır. Türkiye kalkınma sürecinde kadın işgücü faktörünü etkili bir biçimde kullanamamaktadır. Kadınların işgücüne katılımı açısından Türkiye sadece gelişmiş Batı ülkelerinin gerisinde değil, aynı zamanda hızla sanayileşen Asya Kaplanları ile Latin Amerika ülkelerinin de gerisindedir. Kadın katılımı açısından Türkiye daha çok Kuzey Afrika ve Ortadoğu ülkelerine yakın durmaktadır. Kadınlarda işsizlik gözönüne alınırsa, Türkiye ortaokul ve üstü eğitime sahip kadınlarda karşılaştırılan ülkelerden yine çok daha kötü bir durumda bulunmaktadır. Türkiye kadın işgücüne katılında yaşadığı büyük problemleri halletmek için kendine gerçekleştirilebilir bir hedef belirlemeli ve 2023 yılında kadın katılım oranını yüzde 40 seviyesine çıkarmalıdır.

Araştırma notuna ulaşmak için aşağıdaki linke tıklayınız.

pdf. ArastirmaNotu064

doc. ArastirmaNotu064

KRİZ KADINLARI KENDİ İŞLERİNİ YARATMAYA ZORLUYOR

Seyfettin Gürsel, Gökçe Uysal-Kolaşin ve Mehmet Alper Dinçer

Aralık 2007 – Aralık 2008 döneminde erkek istihdamı 160 bin kişi azalırken, kadın istihdamı 250 bin kişi arttı. Küresel kriz ve Türkiye’nin içinde bulunduğu ekonomik koşullar dikkate alındığında erkek istihdamındaki düşüş şaşırtıcı değil. Ancak kadın istihdamında artışın nedeni krizin bizzat kendisi.

Kadın istihdamındaki yıllık artışın ezici çoğunlu, 243 bini, hizmet sektöründe gerçekleşti. Bu artışın çoğunluğunu oluşturan 136 bini de kendi işlerini yaratanlardan, TÜİK’in tanımıyla “kendi hesabına çalışanlardan” oluşuyor. Hizmet sektöründe ve kendi hesabına çalışanlarda görülen artış, kadınların önemli bir bölümünün evlere temizlik işlerine gitmek, bakıcılık yapmak, evde ürettikleri malları satmak gibi ekonomik faaliyetlere giriştiklerine işaret ediyor.

Araştırma notuna ulaşmak için aşağıdaki linke tıklayınız.

pdf. ArastirmaNotu034

doc. ArastirmaNotu034

İŞSİZLİK BÜYÜK ÖLÇÜDE ERKEKLERDE YAŞANAN İŞGÜCÜ ARTIŞI İLE İSTİHDAM KAYIPLARINDAN KAYNAKLANIYOR

Seyfettin Gürsel, Gökçe Uysal-Kolaşin ve Mehmet Alper Dinçer

Global ekonomik krizin ve Türkiye’deki makroekonomik konjonktürün etkisi ile işsizlik hızla artıyor. Yükselen işsizlik rakamlarının ardında işgücü piyasasına yeni(den) giren kadınların etkisi dikkate değer. Buna karşılık istihdam rakamları bu kadınların bir kısmının iş bulabildiğini gösteriyor. Aralık 2007’den Aralık 2008’e erkeklerde işgücü 528 bin kişi artarken istihdam 160 bin kişi azalmıştır. Diğer taraftan işgücünde olan kadınların sayısı neredeyse 500 bin kişi artarken aynı zamanda istihdam edilen kadınların sayısı da 250 bin kişi artmıştır.

Bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla lise altı ve lise eğitim seviyelerine sahip erkeklerde istihdam düşerken, kadınlarda her eğitim seviyesinde istihdam artışı devam etmiştir. Erkeklerde lise altı ve lise eğitim seviyelerinde işsiz sayısında artışlar çarpıcıdır. Kadınların işgücü piyasasına katılımının artması tek başına işsizlik artışını açıklamaz. Eğitim seviyesi düşük erkeklerde istihdam kayıpları ve işsizlik artışı önemli boyuttadır.

Araştırma notuna ulaşmak için aşağıdaki linke tıklayınız.

pdf. ArastirmaNotu031

doc. ArastirmaNotu031

 

KADIN İSTİHDAMINI ARTIRMAK İÇİN GİRİŞİMCİLİK DESTEKLENMELİ

Gökçe Uysal Kolaşin ve Ulaş Karakoç

TÜİK Hanehalkı İşgücü Anketi 2006 yılı verilerine göre Türkiye’de çalışan kadınların yüzde 9’u girişimcilerden oluşuyor. Girişimci kadınların ortalama eğitim düzeyi oldukça düşük: Yarısından fazlası ilkokul ve alt düzeyinde eğitim almış. Evlilik, girişimci kadınlar arasında ücretli çalışan kadınlara göre daha yaygın. Bir başka deyişle evlilik, ücretli çalışan kadınlara kıyasla girişimci kadınların çalışmalarına daha az engel oluyor. Girişimci kadınların üçte biri evde, büyük çoğunluğu sigortalı değil ve kendi hesabına çalışıyor. Ancak düzenli işyerlerinde çalışan erkek ve kadın girişimciler arasında sosyal güvenlik açısından büyük bir fark görülmüyor. Evde ve kendi hesabına çalışma, görece düşük çalışma saatleri, girişimci kadınların daha esnek çalışma koşullarına sahip olduklarını gösteriyor.

Girişimci kadınların işgücüne katılımlarının önündeki kültürel engelleri daha rahat aştıkları, iş ve ev hayatını daha rahat birlikte yürütebildikleri söylenebilir. Kadınların işgücüne katılımını artırmaya yönelik politikalar, ücretli çalışanlar ve girişimciler arasındaki yapısal farklılıkları gözetmek durumunda. Ekonomik politikalarla kültürel engelleri kaldırmak zor olduğundan girişimciliğin teşvik edilmesi ve desteklenmesi kadınların işgücüne katılım oranlarını yükseltmekte daha etkili olacaktır.  

TÜİK Hanehalkı İşgücü Anketi 2006 yılı verilerine göre Türkiye’de çalışan kadınların yüzde 9’u girişimcilerden oluşuyor. Girişimci kadınların ortalama eğitim düzeyi oldukça düşük: Yarısından fazlası ilkokul ve alt düzeyinde eğitim almış. Evlilik, girişimci kadınlar arasında ücretli çalışan kadınlara göre daha yaygın. Bir başka deyişle evlilik, ücretli çalışan kadınlara kıyasla girişimci kadınların çalışmalarına daha az engel oluyor. Girişimci kadınların üçte biri evde, büyük çoğunluğu sigortalı değil ve kendi hesabına çalışıyor. Ancak düzenli işyerlerinde çalışan erkek ve kadın girişimciler arasında sosyal güvenlik açısından büyük bir fark görülmüyor. Evde ve kendi hesabına çalışma, görece düşük çalışma saatleri, girişimci kadınların daha esnek çalışma koşullarına sahip olduklarını gösteriyor.

 

Girişimci kadınların işgücüne katılımlarının önündeki kültürel engelleri daha rahat aştıkları, iş ve ev hayatını daha rahat birlikte yürütebildikleri söylenebilir. Kadınların işgücüne katılımını artırmaya yönelik politikalar, ücretli çalışanlar ve girişimciler arasındaki yapısal farklılıkları gözetmek durumunda. Ekonomik politikalarla kültürel engelleri kaldırmak zor olduğundan girişimciliğin teşvik edilmesi ve desteklenmesi kadınların işgücüne katılım oranlarını yükseltmekte daha etkili olacaktır. 

Araştırma notuna ulaşmak için aşağıdaki linke tıklayınız.

pdf. ArastirmaNotu017

doc. ArastirmaNotu017