Türkiye’de Tütün Piyasası: 1961-2015

Seyfettin Gürsel, Ozan Bakış ve Mine Durmaz

2013 yılı verilerine göre tütün 128 ülkede 7,4 milyon üretimi yapılan bir bitkidir. Türkiye 2013 yılındaki yaklaşık 90 bin tonluk toplam tütün üretimi ile üretici ülkeler arasında 10. Sırada yer alırken, oryantal tip tütün üretiminde Dünya lideri konumundadır. Tütün piyasası cumhuriyetin ilk kuruluş yıllarından itibaren devletin tekelinde olmuş ve belli dönemlerdeki mevzuat düzenlemeleriyle tütün piyasası regüle edilmiş ve 2002 yılında devlet destekli alımlar sonlandırılarak 2008 yılında da Tekel özelleştirilmiştir. Bu değişiklikler ve uygulanan politikalar tütün üretimini doğrudan etkilemiştir.

 
Bu araştırma notunda uzun dönemde (1961-2015) Türkiye’deki tütün piyasasındaki gelişmeleri üretim, ekilen alan ve verimlilik açısından sistemde meydana gelen değişikliklerle ilişkilendirerek analiz ediyoruz. 1961-1973 yılları arasında tütün üretimi yatay bir seyir izlerken, 1974-1986 ekonomik konjektüre bağlı olarak Tekel’in alım fiyatlarını düşürmesi üretimin azalmasına, 1987-1993 döneminde Tekel’in yüksek alım fiyat politikası üretimin tekrardan artmasına, 1993 yılında Tekel’in doğrudan gelir ödemeli kotalı alım politikası üretimin görece olarak azalmasına, 2002 yılında destekleme alımlarının ve 2008 yılında Tekel’in özelleştirilmesiyle ortaya çıkan yeni sistem tütün üretiminin iyice azalmasına neden olmuştur. 2011 yılından itibaren ise üreticilerin sisteme uyum sağlamaları ile tütün üretimi tekrardan artış eğilimi göstermeye başlamış. 2008 yılından itibaren özel sektörün ihracat içinde payı arttıkça tütünün ihracat birim fiyatı da yükselmiştir.

pdf. ArastirmaNotu207

İşgücü Piyasası Görünümü: Mart 2017

İŞSİZLİKTE ARTIŞ DURMUYOR

Seyfettin Gürsel, Gökçe Uysal ve Selin Köksal

Mevsim etkilerinden arındırılmış işgücü verilerine göre tarım dışı işsizlik oranı Aralık 2016 döneminde bir önceki döneme kıyasla 0,2 puan artarak yüzde 14,3 olarak gerçekleşmiştir. Aralık 2016 döneminde sanayi ve inşaat sektörlerinde istihdam kayıpları gerçekleşmiştir. İstihdam sanayide 51 bin, inşaatta 28 bin azalırken, hizmetlerde sadece 4 bin, tarımda ise 39 bin kişi artmıştır. Aralık 2016 döneminde tarım dışı işgücü 28 bin azalarak 25 milyon 637 bine, tarım dışı istihdam ise 85 bin azalarak 21 milyon 971 bine düşmüştür. Bu gelişmelerin sonucunda tarım dışı işsiz sayısı 47 bin artarak 3 milyon 666 bine ulaşmıştır. Betam tahmin modeli tarım dışı işsizlik oranının Ocak 2017 döneminde yüzde 14,4 seviyesine yükseleceğini öngörmektedir.

doc. IsgucuGorunum2017M03

pdf. IsgucuGorunum2017M03

REİSİ KADIN OLAN HANELERDE YOKSUNLUK ARTIYOR

Gökçe Uysal ve Selin Köksal

Gerek toplumsal cinsiyet eşitliği gerekse gelecek nesillerin fırsat eşitliği açısından aile reisi kadın olan hanelerin durumu hem akademik araştırmaların hem de politika yapıcıların üzerinde durduğu bir konudur. 2015 yılı Gelir ve Yaşam Koşulları Anketi verilerine göre aile reisinin kadın olduğu hanelerde maddi yoksunluk yaygınlaşmaktadır. Reisi kadın olan haneler arasında maddi yoksunluk çekenlerin oranı 2014 yılında yüzde 31’den 2015 yılında yüzde 37,9’a yükselmiştir. Bu süre zarfında beklenmedik harcamalarını karşılayamayan hanelerin oranı yüzde 45,6’ya, protein ihtiyacını gideremeyen hanelerin oranı yüzde 45,9’a yükselmiştir. Yaşadığı yeri yeterince ısıtamadığını belirten hanelerin oranı ise yüzde 20,6’dan yüzde 26,9’a çıkmıştır. Maddi yoksunluk oranlarındaki bu şiddetli kötüleşme reisin kadın olduğu hanelerin özel politikalara ihtiyaç duyduğuna işaret etmektedir. Bu politikaların tasarımında kadınların işgücü piyasası bağlılıklarının zayıflatılmamasına dikkat edilmesi elzemdir.

doc. ArastirmaNotu206

pdf. ArastirmaNotu206

 

İşgücü Piyasası Görünümü: Şubat 2017

İŞSİZLİKTE ARTIŞ DEVAM EDİYOR

Seyfettin Gürsel, Gökçe Uysal ve Selin Köksal

Mevsim etkilerinden arındırılmış işgücü verilerine göre tarım dışı işsizlik oranı Kasım 2016 döneminde bir önceki döneme kıyasla 0,2 puan artarak yüzde 14,1 olarak gerçekleşmiştir. Kasım 2016 döneminde istihdam artışları  kısıtlı kalmıştır. İstihdam tarımda 5 bin, inşaatta 9 bin, hizmetlerde 21 bin, sanayide ise 34 bin kişi artmıştır. Buna karşın tarım dışı işgücü 135 bin artarak 25 milyon 710 bine, tarım dışı istihdam ise 65 bin artarak 22 milyon 85 bine yükselmiştir.  Bu gelişmelerin sonucunda tarım dışı işsiz sayısı 70 bin artarak 3 milyon 625 bine ulaşmıştır. Betam tahmin modeli tarım dışı işsizlik oranının Aralık döneminde yüzde 14,1 seviyesinde sabit kalacağını öngörmektedir.

doc. IsgucuGorunum2017M02

pdf. IsgucuGorunum2017M02

 

Ekonomik Büyüme ve Tahminler: Şubat 2017

Son Çeyrekte Canlanma

Ozan Bakış ve Mine Durmaz

Türkiye İstatistik Kurumu SNA-2008 ve ESA-2010’a uyum kapsamında gerçekleştirdiği revizyon çalışmaları sonucu ulusal hesaplar sistemini tamamen değişti (bkz. Betam AN 16/203). Eski seriler ile yeni seriler arasında tanım, seviye ve oran farkları olduğu için eski tahmin modelimiz büyük ölçüde işlevini yitirdi. Bu notta güncellenen tahmin modelimizi ve ilk tahmin sonuçlarını okurlarımızla paylaşıyoruz. 2016 yılının üçüncü çeyreğinde görülen daralmadan sonra dördüncü çeyrek büyümesi için yaptığımız bu ilk tahminde neredeyse tüm öncü göstergeler ekonomide bir toparlanma olduğunu ortaya koyuyor. Kesinleşen Ekim, Kasım ve kısmen Aralık verilerini kullanarak yaptığımız tahminlere göre 2016 yılının son çeyreği için çeyrekten çeyreğe büyüme oranını 2,1, geçen yılın son çeyreğine göre büyüme oranını yüzde 5,7 ve son olarak 2016 yılının geneli için yıllık büyüme oranını yüzde 3,0 olarak tahmin ediyoruz.

pdf. EkonomikBuyume2017M02

İşgücü Piyasası Görünümü: Ocak 2017

İŞSİZLİKTE SERT ARTIŞ

Seyfettin Gürsel, Melike Kökkızıl  ve Selin Köksal

Mevsim etkilerinden arındırılmış işgücü verilerine göre tarım dışı işsizlik oranı Ekim 2017 döneminde bir önceki döneme kıyasla 0,4 puan artarak yüzde 13,9 olarak gerçekleşmiştir. Mayıstan bu yana artmakta olan işsizlik Eylül döneminde sınırlı bir düşüş sergilemişti. Ekim döneminde istihdam tarımda 69 bin, inşaatta 42 bin azalırken, sanayide 22 bin, hizmetlerde ise 66 bin artmıştır. Bu gelişmeler doğrultusunda tarım dışı işgücü 172 bin artarak 25 milyon 592’ye, tarım dışı istihdam ise 46 bin artarak 22 milyon 35 bine yükselmiştir.  Bu gelişmelerin sonucunda tarım dışı işsiz sayısı 126 bin artarak 3 milyon 557 bine ulaşmıştır. Betam tahmin modeli tarım dışı işsizlik oranının Kasım döneminde sabit kalarak yüzde 13,9 olacağını öngörmektedir.

doc. IsgucuGorunum2017M01

pdf. IsgucuGorunum2017M01

KAPSAYICI BÜYÜMENİN KARŞILIĞI: DÜŞEN HANEHALKI TASARRUF ORANI

Seyfettin Gürsel, Gökçe Uysal ve  Melike Kökkızıl

Hane Halkı Bütçe Anketleri (HBA) verilerinde Türkiye’de hane halkı tasarruflarının 2003-2014 döneminde yüzde 13,7’den yüzde 6,8’e düştüğü ve bu düşüşün neredeyse tüm gelir dilimlerinde gerçekleştiği görülmektedir. Hane halkı tasarruflarındaki gerilemeler esasen dayanıklı tüketim mallarına yönelik harcamalardaki artıştan kaynaklanmaktadır. Veriler dayanıklı tüketimin hane gelirindeki ortalama payının 2005 yılında yüzde 10,8 iken 2014’te yüzde 14,6’ya yükseldiğini ortaya koymaktadır. Özellikle ikinci el otomobil ve mobilya harcamalarında önemli artışlar gözlemlenmektedir. İkinci el otomobilin dayanıklı tüketim harcamasının içerisindeki payı 2005’te yüzde 6,6 iken 2014’te yüzde 38,4’e çıkmıştır. Genel olarak bu tüketim mallarındaki harcama artışının her bir hanenin yaptığı harcamanın artmasından ziyade daha çok sayıda hanenin bu harcamaları yapabilir hale gelmesinden kaynaklandığı anlaşılmaktadır. Bu durum kapsayıcı büyümenin bir göstergesi olmakla birlikte gelir artışına rağmen tasarruflardaki düşüşün de bir nedenidir. Kapsayıcı büyümenin bir göstergesi olması açısından dayanıklı tüketim mallarının yaygınlaşması sevindirici olmakla birlikte kronik olarak cari açık veren bir ekonomisi olan Türkiye’nin hane halkı tasarruflarının düşmüş olması endişe vericidir.

doc. ArastirmaNotu204

pdf. ArastirmaNotu204

ESKİ VE YENİ GSYH SERİLERİ ARASINDAKİ FARKLAR VE NEDENLERİ

Ozan Bakış

Türkiye İstatistik Kurumu SNA-2008 ve ESA-2010’a uyum kapsamında gerçekleştirdiği revizyon çalışmalarının sonuçlarını kamuoyu ile paylaştı. TÜİK ulusal hesaplar sistemini tamamen değiştirdiği ve eski seriler ile yeni seriler arasında tanım, seviye ve oran farkları olduğu için neyin neden değiştiğini anlamak için detaylı bir analize ihtiyaç duyulmaktadır. Vardığımız ilk bulgular şöyle özetlenebilir:

  1. Eski milli gelir serileri ile kıyaslandığında yeni serilerdeki en büyük fark genelde yatırım harcamalarında, özelde inşaat yatırımlarında ortaya çıkmaktadır. 2015 yılı itibariyle yeni serilerdeki yatırım harcamaları cari fiyatlarla yaklaşık 300 milyar TL daha yüksek olup bunun yaklaşık 250 milyar TL’lik kısmı inşaat yatırımlarının daha yüksek olmasından kaynaklanmaktadır.
  2. Daha önce veri kalitesinin yetersizliğinden dolayı katma değeri eksik ölçülen iktisadi faaliyet alanları (NACE Rev.2 sınıflamasına göre) en başta inşaat sektörü olmak üzere, imalat sanayi, ve kısmen bazı hizmet sektörleridir.
  3. İdari kayıt kullanımı şüphesiz veri kalitesini ve devamlılığını artırmada ileriye yönelik büyük bir adımdır. Gelişmiş dünya örneklerinin de izlediği yol budur. Bununla beraber, GİB ve SGK gibi kurumlardan elde edilen idari kayıtların özellikle KOBİ’lerde firmaların gerçek durumunu yansıtmayabileceği endişesi mevcuttur.

doc. arastirmanotu203

pdf. arastirmanotu203

ÇOCUKLARA KİM BAKIYOR? KADIN İŞGÜCÜNE KATILIMI VE TOPLUMSAL CİNSİYET

Hande Paker ve Gökçe Uysal

Bu araştırma notunda çocuk bakımıyla ilgili çeşitli görevlerin anne ve baba arasında nasıl paylaşıldığına odaklanılmaktadır. Çocuk bakımı görevlerinin dağılımı kadının işgücüne katılımıyla ilişkisi çerçevesinde ele alınmaktadır. Veriler Türkiye’de çocuk bakımının büyük ölçüde toplumsal cinsiyet eşitsizliği ile belirlendiğini göstermektedir. Çocuk bakımı görevlerinin paylaşımı sadece kadınlar açısından çarpıcı bir biçimde adaletsiz olmakla kalmayıp, aynı zamanda çocukları gelişimlerinde babaların yapacağı katkıdan mahrum bırakmaktadır. İşgücünde olan kadınların bile yarısı çocuğun altını her zaman kendi değiştirdiğini söylemektedir. Genellikle kendisinin yaptığını söyleyen kadınlar da dâhil edildiğinde işgücünde olan kadınların yüzde 80’i alt değiştirme görevini ağırlıklı olarak yüklenmektedir. Çocuğa yemek yedirme ve hazırlama görevinin paylaşımında alt değiştirme paylaşımına benzer sonuçlar görülmektedir. Çocukların yaşı büyüdükçe ve çocuklarla ilgili bakım görevleri değiştikçe bu görevlerin eşler arasında eşit şekilde paylaşıldığını söyleyen kadınların oranı artmaktadır. Ancak çocuk bakımı görevlerinin en eşit paylaşıldığı durumda bile eşit paylaşanların oranının yüzde 40’ın altında kaldığı görülmektedir.

doc. arastirmanotu202

pdf. arastirmanotu202

 

İşgücü Piyasası Görünümü: Aralık 2016

İŞSİZLİKTEKİ ARTIŞ DURDU

Seyfettin Gürsel, Gökçe Uysal ve Selin Köksal

Mevsim etkilerinden arındırılmış işgücü verilerine göre tarım dışı işsizlik oranı Ağustos 2016 döneminde bir önceki döneme kıyasla değişmeyerek yüzde 13,5 olarak gerçekleşmiştir. Bu dönemde istihdam tarımda 90 bin,  sanayide 36 bin, inşatta 98 bin, hizmetlerde ise 41 bin artmıştır. Bu gelişmeler doğrultusunda tarım dışı işgücü 202 bin artarak 25 milyon 412’ye, tarım dışı işsiz sayısı 27 bin artarak 3 milyon 431 bine ulaşmıştır. Bu dönemde inşaat sektöründeki olağanüstü istihdam artışı işsizliğin artmasını engellemiştir. Betam tahmin modeli tarım dışı işsizlik oranının Eylül 2016’da yüzde 13,5’ten Ekim 2016’da yüzde 13,6’ya artacağını öngörmektedir.

doc. isgucugorunum2016m12

pdf. isgucugorunum2016m12

Sonraki sayfa »